De verslavende werking van social media

Sociaal-vergelijken
.

Waarschijnlijk gebruik je social media om te verbinden. Daarin is de verbinding met je vrienden, familie, hobby´s, muziek en mensen waar je al deze ervaringen mee kan delen snel gemaakt. Al in 1954 heeft Leon Festinger vastgesteld dat we onszelf willen vergelijken met anderen. Dit doen we om onze meningen en vaardigheden vast te stellen. We kijken onbewust naar afbeeldingen en video’s om perfectie te ontdekken. Dit doen we om te bepalen of we zelf aan die standaard voldoen (Festinger, 1954). Sinds de opkomst van sociale media neemt deze vergelijking toe met een verslavende werking als gevolg. De omgeving is virtueel vergroot. Dat betekent dat de vergelijking die we maken vanuit één enkel perspectief belicht worden. Je ziet alleen wat de persoon wil laten zien.

Neerkijken op mensen door middel van de verslavende werking van social media

Vergelijking op sociale media gebeurt op meerdere manieren. Zo kan je onbewust kijken naar mensen die het slechter hebben (Suls, Martin & Wheeler, 2002). Door dit te doen wordt je eigenwaarde versterkt. Onbewust kijk je dan naar mensen die het slechter hebben om jezelf beter te laten voelen. Denk bijvoorbeeld aan vakantiefoto’s. Waarom deelt iedereen ze? Waarschijnlijk om te laten zien dat ze het leuk hebben. Maar onbewust geeft dit een trigger tot vergelijken. De één zit misschien op Mallorca op een zonnig strand met een cocktail, terwijl de ander in een stacaravan gezellig met een biertje op de bank zit. De beleving van vakantie is in feite niet anders. Op beide foto’s is een gelukkig persoon te zien die geniet van de vakantie. Maar de beeldvorming is anders, en dat valt op. Er vormt zich een onbewust oordeel over de vakantie. Welke foto zou jouw voorkeur hebben?

De verslavende werking van de perfecte look op social media

De-perfecte-look-op-social-media-keerzijde

Soms zit je niet lekker in je vel. Op dat moment zal je jezelf eerder vergelijken met mensen die het perfecte plaatje creëren (Suls, Martin & Wheeler, 2002). Denk daarbij aan mensen met grote sociale netwerken die veel likes ontvangen. Het kan voelen alsof ze perfect zijn. Als je jezelf daarmee vergelijkt kan je eigenwaarde proberen te creëren door kopieergedrag.  Wat kopieer je dan? Hoe je jezelf het beste op de foto zet? Hoe je goed op social media communiceert? Heb je deze lessen eigenlijk wel nodig in de fysieke wereld? Onbewust vergroten deze processen de verslavende werking van social media. Zo kan deze vergelijking bijvoorbeeld gaan over sporten. Afgetrainde lichamen, shakes en alles om een goed lichaam te behouden. Maar heb je weleens bedacht hoeveel tijd dat kost? Is het beeld dat je ziet realistisch voor jezelf? Hoewel bewegen gezond is, zal niet iedereen de tijd hebben om er afgetraind uit te zien. Dat je dit doet is normaal gedrag. Echter kan deze manier van vergelijken zorgen voor veel stress door de druk die je jezelf oplegt. Benieuwd naar je eigen stress niveau? Doe de stresstest (cz, z.d.).

Marketing op social media

verslavende-werking-via-social-media

Heb jij in de gaten hoeveel clickbait er rondwaart in jouw socials? Wat is echt, en wat is nep? De kans is groot dat je dit niet door hebt. Social media zit vol met bedrijven die jouw maar wat graag een product of dienst verkopen. Reclame, nieuws, schoonheidsproducten, liefdadigheidsinstellingen en noem het maar op. Ze maken allemaal gebruik van jouw persoonlijke voorkeuren. Het zit allemaal onopvallend verweven tussen je eigen vrienden. Maar hoe doen ze dat? Het doel van de bedrijven achter social media is het maken, genereren en delen van content (Sajid, 2015). Zij dagen jouw uit om dit openbaar te doen. Alle informatie die daaruit voort komt wordt opgeslagen en kan gebruikt worden voor marketing. Daarbij is ook na te gaan met wie je jezelf vergelijkt. Denk bijvoorbeeld aan de vele volgers van influencers. Als jij regelmatig een video bekijkt van een influencers, zegt dat iets over jou. Misschien ben je geïnteresseerd in het product dat (onbewust) verkocht wordt. Misschien kijk je op tegen diegene omdat ze alles zo perfect lijkt. Of wil je niet onder doen van de nieuwste trends omdat iedereen ze lijkt te volgen. Wat je echter niet ziet is het leven als de camera uit is. Deze, soms perfecte wereld, heeft een verslavende werking. Het kan zorgen voor prestatiedruk en stress. Helaas kan dat slechte schoolresultaten en extreem perfectionisme tot gevolg hebben. En dat kan leiden tot onzekerheid (RIVM, 2019).

Verslaafd aan social media

Als we volgens ons gevoel niet aan de sociale standaard voldoen, of er zelfs ver vanaf staan, zullen we er onbewust alles aan doen om die scheve verhoudingen zo klein mogelijk te maken (Festinger, 1954). Deze risico factoren dragen bij aan de verslavende werking van social media. Adrianne de Roo heeft haar scriptie erover geschreven. Zo zijn er drie hersensystemen die betrokken zijn bij verslaving. Het beloningssysteem, dat bijvoorbeeld getriggerd wordt door likes, berichten, kudo’s en volgers. Het stressysteem, dat getriggerd wordt door de constante prestatiedrang op social media. En het uitvoerende systeem, dat wordt gebruikt voor beslissingen nemen, plannen, sociaal gedrag en impulsbeheersing (de Roo & Scheurink, 2020). Deze systemen worden van te veel informatie voorzien waardoor zich een verslaving kan ontwikkelen. FOMO hoor hier sinds 2018 bij, en stelt dat gevoelens van angst die voorkomen uit de realiteit dat een persoon gebeurtenissen van een vriend/volger op social media mist (Franchina, van den Abeele, van Rooij, Coco & de Marez, 2018). De criteria voor (internet) social media verslaving zijn volgens Tao, Huang, Wang, Zhang, Zhang & Li (2010) als volgt vastgesteld:

Kenmerken social media verslaving

De criteria voor (internet) social media verslaving zijn volgens Tao, Huang, Wang, Zhang, Zhang & Li (2010) als volgt vastgesteld:

verslavende-werking-van-kenmerken
  • Een sterk verlangen naar (internet) social media.
  • Ontwenningsverschijnselen bestaande uit angst, prikkelbaarheid en verveeldheid.
  • Steeds meer gebruikt moeten maken van internet om beloond te worden.
  • Impulsief en moeilijk te controleren pogingen om internet te beperken.
  • Ontkennen van schadelijke gevolgen.
  • Verliezen van fysieke sociale contacten.
  • Internet gebruiken om emoties te verminderen.
  • Verminderde resultaten tijdens school en/of werk.
  • The fear of missing out (Franchina et, al., 2018).

Heb jij moeite om jezelf in deze kenmerken te herkennen of twijfel je aan je eigen verslavingsgedrag? Lees de de blog ‘Vakantie zonder herinneringen’ van Lisa en Suus over het moment waarop zij erachter kwamen dat ze verslaafd zijn aan social media. Of lees hier over de werking van mindfulness bij social media.

Klik hier om de literatuurlijst te zien.

verslavende-werking-van-social-media